{
  "chapter": 18,
  "verses": [
    {
      "id": "18.1",
      "chapter": 18,
      "verse": 1,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।\nत्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥",
      "iast": "saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum |\ntyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana ||"
    },
    {
      "id": "18.2",
      "chapter": 18,
      "verse": 2,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।\nसर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥",
      "iast": "kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ |\nsarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.3",
      "chapter": 18,
      "verse": 3,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।\nयज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥",
      "iast": "tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ |\nyajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare ||"
    },
    {
      "id": "18.4",
      "chapter": 18,
      "verse": 4,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "निश्चयं श्रृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।\nत्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥",
      "iast": "niścayaṃ śrṛṇu me tatra tyāge bharatasattama |\ntyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ saṃprakīrtitaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.5",
      "chapter": 18,
      "verse": 5,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।\nयज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥",
      "iast": "yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat |\nyajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām ||"
    },
    {
      "id": "18.6",
      "chapter": 18,
      "verse": 6,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।\nकर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥",
      "iast": "etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca |\nkartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam ||"
    },
    {
      "id": "18.7",
      "chapter": 18,
      "verse": 7,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।\nमोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥",
      "iast": "niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate |\nmohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.8",
      "chapter": 18,
      "verse": 8,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।\nस कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥",
      "iast": "duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet |\nsa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet ||"
    },
    {
      "id": "18.9",
      "chapter": 18,
      "verse": 9,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।\nसङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥",
      "iast": "kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate'rjuna |\nsaṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.10",
      "chapter": 18,
      "verse": 10,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।\nत्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥",
      "iast": "na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate |\ntyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.11",
      "chapter": 18,
      "verse": 11,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।\nयस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥",
      "iast": "na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ |\nyastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate ||"
    },
    {
      "id": "18.12",
      "chapter": 18,
      "verse": 12,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।\nभवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥",
      "iast": "aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam |\nbhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit ||"
    },
    {
      "id": "18.13",
      "chapter": 18,
      "verse": 13,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।\nसांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥",
      "iast": "pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me |\nsāṃkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām ||"
    },
    {
      "id": "18.14",
      "chapter": 18,
      "verse": 14,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।\nविविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥",
      "iast": "adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham |\nvividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ||"
    },
    {
      "id": "18.15",
      "chapter": 18,
      "verse": 15,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।\nन्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥",
      "iast": "śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ |\nnyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.16",
      "chapter": 18,
      "verse": 16,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।\nपश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥",
      "iast": "tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ |\npaśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.17",
      "chapter": 18,
      "verse": 17,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।\nहत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥",
      "iast": "yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate |\nhatvāpi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate ||"
    },
    {
      "id": "18.18",
      "chapter": 18,
      "verse": 18,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।\nकरणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥",
      "iast": "jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā |\nkaraṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṃgrahaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.19",
      "chapter": 18,
      "verse": 19,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।\nप्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥",
      "iast": "jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ |\nprocyate guṇasaṃkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi ||"
    },
    {
      "id": "18.20",
      "chapter": 18,
      "verse": 20,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।\nअविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥",
      "iast": "sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate |\navibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam ||"
    },
    {
      "id": "18.21",
      "chapter": 18,
      "verse": 21,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।\nवेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥",
      "iast": "pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān |\nvetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam ||"
    },
    {
      "id": "18.22",
      "chapter": 18,
      "verse": 22,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।\nअतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥",
      "iast": "yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam |\natattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam ||"
    },
    {
      "id": "18.23",
      "chapter": 18,
      "verse": 23,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।\nअफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥",
      "iast": "niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam |\naphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate ||"
    },
    {
      "id": "18.24",
      "chapter": 18,
      "verse": 24,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।\nक्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥",
      "iast": "yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ |\nkriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam ||"
    },
    {
      "id": "18.25",
      "chapter": 18,
      "verse": 25,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।\nमोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥",
      "iast": "anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam |\nmohādārabhyate karma yattattāmasamucyate ||"
    },
    {
      "id": "18.26",
      "chapter": 18,
      "verse": 26,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।\nसिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥",
      "iast": "muktasaṅgo'nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ |\nsiddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate ||"
    },
    {
      "id": "18.27",
      "chapter": 18,
      "verse": 27,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।\nहर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥",
      "iast": "rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako'śuciḥ |\nharṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.28",
      "chapter": 18,
      "verse": 28,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।\nविषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥",
      "iast": "ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko'lasaḥ |\nviṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate ||"
    },
    {
      "id": "18.29",
      "chapter": 18,
      "verse": 29,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं श्रृणु ।\nप्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥",
      "iast": "buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śrṛṇu |\nprocyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya ||"
    },
    {
      "id": "18.30",
      "chapter": 18,
      "verse": 30,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।\nबन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥",
      "iast": "pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye |\nbandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī ||"
    },
    {
      "id": "18.31",
      "chapter": 18,
      "verse": 31,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।\nअयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥",
      "iast": "yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca |\nayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī ||"
    },
    {
      "id": "18.32",
      "chapter": 18,
      "verse": 32,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।\nसर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥",
      "iast": "adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasā''vṛtā |\nsarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī ||"
    },
    {
      "id": "18.33",
      "chapter": 18,
      "verse": 33,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।\nयोगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥",
      "iast": "dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ |\nyogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī ||"
    },
    {
      "id": "18.34",
      "chapter": 18,
      "verse": 34,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन ।\nप्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥",
      "iast": "yayā tu dharmakāmārthān dhṛtyā dhārayate'rjuna |\nprasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī ||"
    },
    {
      "id": "18.35",
      "chapter": 18,
      "verse": 35,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।\nन विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥",
      "iast": "yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca |\nna vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī ||"
    },
    {
      "id": "18.36",
      "chapter": 18,
      "verse": 36,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सुखं त्विदानीं त्रिविधं श्रृणु मे भरतर्षभ ।\nअभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥",
      "iast": "sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śrṛṇu me bharatarṣabha |\nabhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati ||"
    },
    {
      "id": "18.37",
      "chapter": 18,
      "verse": 37,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।\nतत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥",
      "iast": "yattadagre viṣamiva pariṇāme'mṛtopamam |\ntatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam ||"
    },
    {
      "id": "18.38",
      "chapter": 18,
      "verse": 38,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।\nपरिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥",
      "iast": "viṣayendriyasaṃyogādyattadagre'mṛtopamam |\npariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam ||"
    },
    {
      "id": "18.39",
      "chapter": 18,
      "verse": 39,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।\nनिद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥",
      "iast": "yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ |\nnidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam ||"
    },
    {
      "id": "18.40",
      "chapter": 18,
      "verse": 40,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।\nसत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥",
      "iast": "na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ |\nsattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.41",
      "chapter": 18,
      "verse": 41,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।\nकर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥",
      "iast": "brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca paraṃtapa |\nkarmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.42",
      "chapter": 18,
      "verse": 42,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।\nज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥",
      "iast": "śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca |\njñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam ||"
    },
    {
      "id": "18.43",
      "chapter": 18,
      "verse": 43,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।\nदानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥",
      "iast": "śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam |\ndānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam ||"
    },
    {
      "id": "18.44",
      "chapter": 18,
      "verse": 44,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।\nपरिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥",
      "iast": "kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam |\nparicaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam ||"
    },
    {
      "id": "18.45",
      "chapter": 18,
      "verse": 45,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।\nस्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥",
      "iast": "sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ |\nsvakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu ||"
    },
    {
      "id": "18.46",
      "chapter": 18,
      "verse": 46,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।\nस्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥",
      "iast": "yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam |\nsvakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.47",
      "chapter": 18,
      "verse": 47,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।\nस्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥",
      "iast": "śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |\nsvabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||"
    },
    {
      "id": "18.48",
      "chapter": 18,
      "verse": 48,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।\nसर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥",
      "iast": "sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet |\nsarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.49",
      "chapter": 18,
      "verse": 49,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।\nनैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥",
      "iast": "asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ |\nnaiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati ||"
    },
    {
      "id": "18.50",
      "chapter": 18,
      "verse": 50,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।\nसमासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥",
      "iast": "siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me |\nsamāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā ||"
    },
    {
      "id": "18.51",
      "chapter": 18,
      "verse": 51,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।\nशब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥",
      "iast": "buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyā''tmānaṃ niyamya ca |\nśabdādīn viṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca ||"
    },
    {
      "id": "18.52",
      "chapter": 18,
      "verse": 52,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।\nध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥",
      "iast": "viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ |\ndhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.53",
      "chapter": 18,
      "verse": 53,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।\nविमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥",
      "iast": "ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham |\nvimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate ||"
    },
    {
      "id": "18.54",
      "chapter": 18,
      "verse": 54,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।\nसमः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥",
      "iast": "brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati |\nsamaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām ||"
    },
    {
      "id": "18.55",
      "chapter": 18,
      "verse": 55,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।\nततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥",
      "iast": "bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ |\ntato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram ||"
    },
    {
      "id": "18.56",
      "chapter": 18,
      "verse": 56,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।\nमत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥",
      "iast": "sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ |\nmatprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam ||"
    },
    {
      "id": "18.57",
      "chapter": 18,
      "verse": 57,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।\nबुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥",
      "iast": "cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ |\nbuddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava ||"
    },
    {
      "id": "18.58",
      "chapter": 18,
      "verse": 58,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।\nअथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥",
      "iast": "maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi |\natha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi ||"
    },
    {
      "id": "18.59",
      "chapter": 18,
      "verse": 59,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।\nमिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥",
      "iast": "yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase |\nmithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati ||"
    },
    {
      "id": "18.60",
      "chapter": 18,
      "verse": 60,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।\nकर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥",
      "iast": "svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā |\nkartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo'pi tat ||"
    },
    {
      "id": "18.61",
      "chapter": 18,
      "verse": 61,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।\nभ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥",
      "iast": "īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati |\nbhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||"
    },
    {
      "id": "18.62",
      "chapter": 18,
      "verse": 62,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।\nतत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥",
      "iast": "tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata |\ntatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam ||"
    },
    {
      "id": "18.63",
      "chapter": 18,
      "verse": 63,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।\nविमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥",
      "iast": "iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā |\nvimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru ||"
    },
    {
      "id": "18.64",
      "chapter": 18,
      "verse": 64,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वगुह्यतमं भूयः श्रृणु मे परमं वचः ।\nइष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥",
      "iast": "sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śrṛṇu me paramaṃ vacaḥ |\niṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam ||"
    },
    {
      "id": "18.65",
      "chapter": 18,
      "verse": 65,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।\nमामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥",
      "iast": "manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru |\nmāmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me ||"
    },
    {
      "id": "18.66",
      "chapter": 18,
      "verse": 66,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।\nअहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥",
      "iast": "sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja |\nahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.67",
      "chapter": 18,
      "verse": 67,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।\nन चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥",
      "iast": "idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana |\nna cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati ||"
    },
    {
      "id": "18.68",
      "chapter": 18,
      "verse": 68,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।\nभक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥",
      "iast": "ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati |\nbhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.69",
      "chapter": 18,
      "verse": 69,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।\nभविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥",
      "iast": "na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ |\nbhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi ||"
    },
    {
      "id": "18.70",
      "chapter": 18,
      "verse": 70,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।\nज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥",
      "iast": "adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ |\njñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.71",
      "chapter": 18,
      "verse": 71,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रद्धावाननसूयश्च श्रृणुयादपि यो नरः ।\nसोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥",
      "iast": "śraddhāvānanasūyaśca śrṛṇuyādapi yo naraḥ |\nso'pi muktaḥ śubhām̐llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām ||"
    },
    {
      "id": "18.72",
      "chapter": 18,
      "verse": 72,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।\nकच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥",
      "iast": "kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā |\nkaccidajñānasaṃmohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya ||"
    },
    {
      "id": "18.73",
      "chapter": 18,
      "verse": 73,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।\nस्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥",
      "iast": "naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta |\nsthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava ||"
    },
    {
      "id": "18.74",
      "chapter": 18,
      "verse": 74,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।\nसंवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥",
      "iast": "ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ |\nsaṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam ||"
    },
    {
      "id": "18.75",
      "chapter": 18,
      "verse": 75,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।\nयोगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥",
      "iast": "vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param |\nyogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam ||"
    },
    {
      "id": "18.76",
      "chapter": 18,
      "verse": 76,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।\nकेशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥",
      "iast": "rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam |\nkeśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.77",
      "chapter": 18,
      "verse": 77,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।\nविस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ॥",
      "iast": "tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ |\nvismayo me mahān rājan hṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ ||"
    },
    {
      "id": "18.78",
      "chapter": 18,
      "verse": 78,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।\nतत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥",
      "iast": "yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ |\ntatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama ||"
    }
  ]
}