{
  "chapter": 2,
  "verses": [
    {
      "id": "2.1",
      "chapter": 2,
      "verse": 1,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।\nविषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥",
      "iast": "taṃ tathā kṛpayā'viṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |\nviṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.2",
      "chapter": 2,
      "verse": 2,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।\nअनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥",
      "iast": "kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |\nanāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ||"
    },
    {
      "id": "2.3",
      "chapter": 2,
      "verse": 3,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।\nक्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥",
      "iast": "klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |\nkṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||"
    },
    {
      "id": "2.4",
      "chapter": 2,
      "verse": 4,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।\nइषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥",
      "iast": "kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana |\niṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||"
    },
    {
      "id": "2.5",
      "chapter": 2,
      "verse": 5,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "गुरूनहत्वा हि महानुभावान्\nश्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।\nहत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव\nभुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥",
      "iast": "gurūnahatvā hi mahānubhāvān\nśreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |\nhatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva\nbhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||"
    },
    {
      "id": "2.6",
      "chapter": 2,
      "verse": 6,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो\nयद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।\nयानेव हत्वा न जिजीविषाम\nस्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥",
      "iast": "na caitadvidmaḥ kataranno garīyo\nyadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |\nyāneva hatvā na jijīviṣāma\nste'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.7",
      "chapter": 2,
      "verse": 7,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः\nपृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः ।\nयच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे\nशिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥",
      "iast": "kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ\npṛcchāmi tvāṃ dharmasaṃmūḍhacetāḥ |\nyacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme\nśiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||"
    },
    {
      "id": "2.8",
      "chapter": 2,
      "verse": 8,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या\nद्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।\nअवाप्य भूमावसपत्नमृद्धम्\nराज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥",
      "iast": "na hi prapaśyāmi mamāpanudyā\ndyacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |\navāpya bhūmāvasapatnamṛddham\nrājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||"
    },
    {
      "id": "2.9",
      "chapter": 2,
      "verse": 9,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।\nन योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥",
      "iast": "evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa |\nna yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||"
    },
    {
      "id": "2.10",
      "chapter": 2,
      "verse": 10,
      "speaker": "sanjaya",
      "sanskrit": "तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥",
      "iast": "tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |\nsenayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.11",
      "chapter": 2,
      "verse": 11,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।\nगतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥",
      "iast": "aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |\ngatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.12",
      "chapter": 2,
      "verse": 12,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।\nन चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥",
      "iast": "na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |\nna caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||"
    },
    {
      "id": "2.13",
      "chapter": 2,
      "verse": 13,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।\nतथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥",
      "iast": "dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |\ntathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ||"
    },
    {
      "id": "2.14",
      "chapter": 2,
      "verse": 14,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।\nआगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥",
      "iast": "mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |\nāgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata ||"
    },
    {
      "id": "2.15",
      "chapter": 2,
      "verse": 15,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।\nसमदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥",
      "iast": "yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |\nsamaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||"
    },
    {
      "id": "2.16",
      "chapter": 2,
      "verse": 16,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।\nउभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥",
      "iast": "nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |\nubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.17",
      "chapter": 2,
      "verse": 17,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।\nविनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति ॥",
      "iast": "avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |\nvināśamavyayasyāsya na kaścit kartumarhati ||"
    },
    {
      "id": "2.18",
      "chapter": 2,
      "verse": 18,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।\nअनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥",
      "iast": "antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |\nanāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||"
    },
    {
      "id": "2.19",
      "chapter": 2,
      "verse": 19,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।\nउभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥",
      "iast": "ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |\nubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||"
    },
    {
      "id": "2.20",
      "chapter": 2,
      "verse": 20,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न जायते म्रियते वा कदाचि\nन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।\nअजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो\nन हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥",
      "iast": "na jāyate mriyate vā kadāci\nnnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |\najo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo\nna hanyate hanyamāne śarīre ||"
    },
    {
      "id": "2.21",
      "chapter": 2,
      "verse": 21,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।\nकथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥",
      "iast": "vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |\nkathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||"
    },
    {
      "id": "2.22",
      "chapter": 2,
      "verse": 22,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "वासांसि जीर्णानि यथा विहाय\nनवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।\nतथा शरीराणि विहाय जीर्णा\nन्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥",
      "iast": "vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya\nnavāni gṛhṇāti naro'parāṇi |\ntathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā\nnyanyāni saṃyāti navāni dehī ||"
    },
    {
      "id": "2.23",
      "chapter": 2,
      "verse": 23,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।\nन चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥",
      "iast": "nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |\nna cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.24",
      "chapter": 2,
      "verse": 24,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।\nनित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥",
      "iast": "acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca |\nnityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.25",
      "chapter": 2,
      "verse": 25,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।\nतस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥",
      "iast": "avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate |\ntasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||"
    },
    {
      "id": "2.26",
      "chapter": 2,
      "verse": 26,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।\nतथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥",
      "iast": "atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |\ntathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||"
    },
    {
      "id": "2.27",
      "chapter": 2,
      "verse": 27,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।\nतस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥",
      "iast": "jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |\ntasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||"
    },
    {
      "id": "2.28",
      "chapter": 2,
      "verse": 28,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।\nअव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥",
      "iast": "avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |\navyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||"
    },
    {
      "id": "2.29",
      "chapter": 2,
      "verse": 29,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन\nमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।\nआश्चर्यवच्चैनमन्यः श्रृणोति\nश्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥",
      "iast": "āścaryavatpaśyati kaścidena\nmāścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |\nāścaryavaccainamanyaḥ śrṛṇoti\nśrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ||"
    },
    {
      "id": "2.30",
      "chapter": 2,
      "verse": 30,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।\nतस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥",
      "iast": "dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |\ntasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||"
    },
    {
      "id": "2.31",
      "chapter": 2,
      "verse": 31,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।\nधर्म्याद्धि युद्धाछ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥",
      "iast": "svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |\ndharmyāddhi yuddhāchreyo'nyatkṣatriyasya na vidyate ||"
    },
    {
      "id": "2.32",
      "chapter": 2,
      "verse": 32,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।\nसुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥",
      "iast": "yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam |\nsukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ||"
    },
    {
      "id": "2.33",
      "chapter": 2,
      "verse": 33,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अथ चैत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।\nततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥",
      "iast": "atha caittvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi |\ntataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ||"
    },
    {
      "id": "2.34",
      "chapter": 2,
      "verse": 34,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।\nसंभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥",
      "iast": "akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām |\nsaṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate ||"
    },
    {
      "id": "2.35",
      "chapter": 2,
      "verse": 35,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।\nयेषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥",
      "iast": "bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |\nyeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ||"
    },
    {
      "id": "2.36",
      "chapter": 2,
      "verse": 36,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः ।\nनिन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥",
      "iast": "avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ |\nnindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||"
    },
    {
      "id": "2.37",
      "chapter": 2,
      "verse": 37,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।\nतस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥",
      "iast": "hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm |\ntasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.38",
      "chapter": 2,
      "verse": 38,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।\nततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥",
      "iast": "sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |\ntato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ||"
    },
    {
      "id": "2.39",
      "chapter": 2,
      "verse": 39,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु ।\nबुद्ध्यायुक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥",
      "iast": "eṣā te'bhihitā sāṃkhye buddhiryoge tvimāṃ śrṛṇu |\nbuddhyāyukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||"
    },
    {
      "id": "2.40",
      "chapter": 2,
      "verse": 40,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।\nस्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥",
      "iast": "nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate |\nsvalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||"
    },
    {
      "id": "2.41",
      "chapter": 2,
      "verse": 41,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।\nबहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥",
      "iast": "vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana |\nbahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām ||"
    },
    {
      "id": "2.42",
      "chapter": 2,
      "verse": 42,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।\nवेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥",
      "iast": "yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ |\nvedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.43",
      "chapter": 2,
      "verse": 43,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।\nक्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥",
      "iast": "kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām |\nkriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ||"
    },
    {
      "id": "2.44",
      "chapter": 2,
      "verse": 44,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् ।\nव्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥",
      "iast": "bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām |\nvyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||"
    },
    {
      "id": "2.45",
      "chapter": 2,
      "verse": 45,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।\nनिर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥",
      "iast": "traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna |\nnirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān ||"
    },
    {
      "id": "2.46",
      "chapter": 2,
      "verse": 46,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।\nतावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥",
      "iast": "yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake |\ntāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.47",
      "chapter": 2,
      "verse": 47,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।\nमा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥",
      "iast": "karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |\nmā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi ||"
    },
    {
      "id": "2.48",
      "chapter": 2,
      "verse": 48,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।\nसिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥",
      "iast": "yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya |\nsiddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||"
    },
    {
      "id": "2.49",
      "chapter": 2,
      "verse": 49,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।\nबुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥",
      "iast": "dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |\nbuddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.50",
      "chapter": 2,
      "verse": 50,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।\nतस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥",
      "iast": "buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |\ntasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||"
    },
    {
      "id": "2.51",
      "chapter": 2,
      "verse": 51,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।\nजन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥",
      "iast": "karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |\njanmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||"
    },
    {
      "id": "2.52",
      "chapter": 2,
      "verse": 52,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।\nतदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥",
      "iast": "yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati |\ntadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||"
    },
    {
      "id": "2.53",
      "chapter": 2,
      "verse": 53,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।\nसमाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥",
      "iast": "śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |\nsamādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi ||"
    },
    {
      "id": "2.54",
      "chapter": 2,
      "verse": 54,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।\nस्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥",
      "iast": "sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |\nsthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ||"
    },
    {
      "id": "2.55",
      "chapter": 2,
      "verse": 55,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् ।\nआत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥",
      "iast": "prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān |\nātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ||"
    },
    {
      "id": "2.56",
      "chapter": 2,
      "verse": 56,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।\nवीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥",
      "iast": "duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |\nvītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||"
    },
    {
      "id": "2.57",
      "chapter": 2,
      "verse": 57,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।\nनाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥",
      "iast": "yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham |\nnābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||"
    },
    {
      "id": "2.58",
      "chapter": 2,
      "verse": 58,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।\nइन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥",
      "iast": "yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |\nindriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||"
    },
    {
      "id": "2.59",
      "chapter": 2,
      "verse": 59,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।\nरसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥",
      "iast": "viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |\nrasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||"
    },
    {
      "id": "2.60",
      "chapter": 2,
      "verse": 60,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।\nइन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥",
      "iast": "yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |\nindriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.61",
      "chapter": 2,
      "verse": 61,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।\nवशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥",
      "iast": "tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ |\nvaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||"
    },
    {
      "id": "2.62",
      "chapter": 2,
      "verse": 62,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।\nसङ्गात् संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥",
      "iast": "dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |\nsaṅgāt saṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ||"
    },
    {
      "id": "2.63",
      "chapter": 2,
      "verse": 63,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।\nस्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥",
      "iast": "krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ |\nsmṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati ||"
    },
    {
      "id": "2.64",
      "chapter": 2,
      "verse": 64,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।\nआत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥",
      "iast": "rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran |\nātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ||"
    },
    {
      "id": "2.65",
      "chapter": 2,
      "verse": 65,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।\nप्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥",
      "iast": "prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate |\nprasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||"
    },
    {
      "id": "2.66",
      "chapter": 2,
      "verse": 66,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।\nन चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥",
      "iast": "nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |\nna cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham ||"
    },
    {
      "id": "2.67",
      "chapter": 2,
      "verse": 67,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।\nतदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥",
      "iast": "indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate |\ntadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||"
    },
    {
      "id": "2.68",
      "chapter": 2,
      "verse": 68,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।\nइन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥",
      "iast": "tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |\nindriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||"
    },
    {
      "id": "2.69",
      "chapter": 2,
      "verse": 69,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।\nयस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥",
      "iast": "yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |\nyasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||"
    },
    {
      "id": "2.70",
      "chapter": 2,
      "verse": 70,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं\nसमुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।\nतद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे\nस शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥",
      "iast": "āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ\nsamudramāpaḥ praviśanti yadvat |\ntadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve\nsa śāntimāpnoti na kāmakāmī ||"
    },
    {
      "id": "2.71",
      "chapter": 2,
      "verse": 71,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।\nनिर्ममो निरहंकारः स शांतिमधिगच्छति ॥",
      "iast": "vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ |\nnirmamo nirahaṃkāraḥ sa śāṃtimadhigacchati ||"
    },
    {
      "id": "2.72",
      "chapter": 2,
      "verse": 72,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।\nस्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥",
      "iast": "eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati |\nsthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati ||"
    }
  ]
}