{
  "chapter": 3,
  "verses": [
    {
      "id": "3.1",
      "chapter": 3,
      "verse": 1,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।\nतत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥",
      "iast": "jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana |\ntatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava ||"
    },
    {
      "id": "3.2",
      "chapter": 3,
      "verse": 2,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।\nतदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥",
      "iast": "vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me |\ntadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām ||"
    },
    {
      "id": "3.3",
      "chapter": 3,
      "verse": 3,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।\nज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥",
      "iast": "loke'smindvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha |\njñānayogena sāṃkhyānāṃ karmayogena yoginām ||"
    },
    {
      "id": "3.4",
      "chapter": 3,
      "verse": 4,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।\nन च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥",
      "iast": "na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute |\nna ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati ||"
    },
    {
      "id": "3.5",
      "chapter": 3,
      "verse": 5,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।\nकार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥",
      "iast": "na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |\nkāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.6",
      "chapter": 3,
      "verse": 6,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।\nइन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥",
      "iast": "karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran |\nindriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ||"
    },
    {
      "id": "3.7",
      "chapter": 3,
      "verse": 7,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।\nकर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥",
      "iast": "yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna |\nkarmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate ||"
    },
    {
      "id": "3.8",
      "chapter": 3,
      "verse": 8,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।\nशरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥",
      "iast": "niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ |\nśarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.9",
      "chapter": 3,
      "verse": 9,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।\nतदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥",
      "iast": "yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ |\ntadarthaṃ karma kaunteya muktasaṃgaḥ samācara ||"
    },
    {
      "id": "3.10",
      "chapter": 3,
      "verse": 10,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।\nअनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥",
      "iast": "sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ |\nanena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk ||"
    },
    {
      "id": "3.11",
      "chapter": 3,
      "verse": 11,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।\nपरस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥",
      "iast": "devānbhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ |\nparasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha ||"
    },
    {
      "id": "3.12",
      "chapter": 3,
      "verse": 12,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।\nतैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥",
      "iast": "iṣṭānbhogānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ |\ntairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.13",
      "chapter": 3,
      "verse": 13,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।\nभुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥",
      "iast": "yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ |\nbhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt ||"
    },
    {
      "id": "3.14",
      "chapter": 3,
      "verse": 14,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।\nयज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥",
      "iast": "annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ |\nyajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.15",
      "chapter": 3,
      "verse": 15,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।\nतस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥",
      "iast": "karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam |\ntasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam ||"
    },
    {
      "id": "3.16",
      "chapter": 3,
      "verse": 16,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।\nअघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥",
      "iast": "evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |\naghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati ||"
    },
    {
      "id": "3.17",
      "chapter": 3,
      "verse": 17,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।\nआत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥",
      "iast": "yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ |\nātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate ||"
    },
    {
      "id": "3.18",
      "chapter": 3,
      "verse": 18,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।\nन चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥",
      "iast": "naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana |\nna cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.19",
      "chapter": 3,
      "verse": 19,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।\nअसक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥",
      "iast": "tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |\nasakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.20",
      "chapter": 3,
      "verse": 20,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।\nलोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥",
      "iast": "karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ |\nlokasaṃgrahamevāpi saṃpaśyankartumarhasi ||"
    },
    {
      "id": "3.21",
      "chapter": 3,
      "verse": 21,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।\nस यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥",
      "iast": "yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ |\nsa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate ||"
    },
    {
      "id": "3.22",
      "chapter": 3,
      "verse": 22,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।\nनानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥",
      "iast": "na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana |\nnānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi ||"
    },
    {
      "id": "3.23",
      "chapter": 3,
      "verse": 23,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।\nमम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥",
      "iast": "yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ |\nmama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.24",
      "chapter": 3,
      "verse": 24,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।\nसङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥",
      "iast": "utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham |\nsaṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.25",
      "chapter": 3,
      "verse": 25,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।\nकुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥",
      "iast": "saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata |\nkuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṃgraham ||"
    },
    {
      "id": "3.26",
      "chapter": 3,
      "verse": 26,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।\nजोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥",
      "iast": "na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām |\njoṣayetsarvakarmāṇi vidvān yuktaḥ samācaran ||"
    },
    {
      "id": "3.27",
      "chapter": 3,
      "verse": 27,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।\nअहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥",
      "iast": "prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ |\nahaṅkāravimūḍhātmā kartā'hamiti manyate ||"
    },
    {
      "id": "3.28",
      "chapter": 3,
      "verse": 28,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।\nगुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥",
      "iast": "tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ |\nguṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate ||"
    },
    {
      "id": "3.29",
      "chapter": 3,
      "verse": 29,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।\nतानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥",
      "iast": "prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu |\ntānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet ||"
    },
    {
      "id": "3.30",
      "chapter": 3,
      "verse": 30,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।\nनिराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥",
      "iast": "mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādhyātmacetasā |\nnirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.31",
      "chapter": 3,
      "verse": 31,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।\nश्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥",
      "iast": "ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ |\nśraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.32",
      "chapter": 3,
      "verse": 32,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।\nसर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥",
      "iast": "ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam |\nsarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.33",
      "chapter": 3,
      "verse": 33,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।\nप्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥",
      "iast": "sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi |\nprakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati ||"
    },
    {
      "id": "3.34",
      "chapter": 3,
      "verse": 34,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।\nतयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥",
      "iast": "indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau |\ntayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau ||"
    },
    {
      "id": "3.35",
      "chapter": 3,
      "verse": 35,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।\nस्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥",
      "iast": "śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |\nsvadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.36",
      "chapter": 3,
      "verse": 36,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।\nअनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥",
      "iast": "atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ |\nanicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.37",
      "chapter": 3,
      "verse": 37,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।\nमहाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥",
      "iast": "kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ |\nmahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam ||"
    },
    {
      "id": "3.38",
      "chapter": 3,
      "verse": 38,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।\nयथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥",
      "iast": "dhūmenāvriyate vahniryathā''darśo malena ca |\nyatholbenāvṛto garbhastathā tenedamāvṛtam ||"
    },
    {
      "id": "3.39",
      "chapter": 3,
      "verse": 39,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।\nकामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥",
      "iast": "āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā |\nkāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca ||"
    },
    {
      "id": "3.40",
      "chapter": 3,
      "verse": 40,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।\nएतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥",
      "iast": "indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate |\netairvimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam ||"
    },
    {
      "id": "3.41",
      "chapter": 3,
      "verse": 41,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।\nपाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥",
      "iast": "tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha |\npāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam ||"
    },
    {
      "id": "3.42",
      "chapter": 3,
      "verse": 42,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।\nमनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥",
      "iast": "indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ |\nmanasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ ||"
    },
    {
      "id": "3.43",
      "chapter": 3,
      "verse": 43,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।\nजहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥",
      "iast": "evaṃ buddheḥ paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā |\njahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam ||"
    }
  ]
}