{
  "chapter": 4,
  "verses": [
    {
      "id": "4.1",
      "chapter": 4,
      "verse": 1,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।\nविवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥",
      "iast": "imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam |\nvivasvān manave prāha manurikṣvākave'bravīt ||"
    },
    {
      "id": "4.2",
      "chapter": 4,
      "verse": 2,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।\nस कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥",
      "iast": "evaṃ paramparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ |\nsa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa ||"
    },
    {
      "id": "4.3",
      "chapter": 4,
      "verse": 3,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।\nभक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥",
      "iast": "sa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ |\nbhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam ||"
    },
    {
      "id": "4.4",
      "chapter": 4,
      "verse": 4,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।\nकथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥",
      "iast": "aparaṃ bhavato janma paraṃ janma vivasvataḥ |\nkathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti ||"
    },
    {
      "id": "4.5",
      "chapter": 4,
      "verse": 5,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।\nतान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥",
      "iast": "bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna |\ntānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha parantapa ||"
    },
    {
      "id": "4.6",
      "chapter": 4,
      "verse": 6,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।\nप्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥",
      "iast": "ajo'pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro'pi san |\nprakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya saṃbhavāmyātmamāyayā ||"
    },
    {
      "id": "4.7",
      "chapter": 4,
      "verse": 7,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।\nअभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥",
      "iast": "yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |\nabhyutthānamadharmasya tadā''tmānaṃ sṛjāmyaham ||"
    },
    {
      "id": "4.8",
      "chapter": 4,
      "verse": 8,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।\nधर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥",
      "iast": "paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |\ndharmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi yuge yuge ||"
    },
    {
      "id": "4.9",
      "chapter": 4,
      "verse": 9,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।\nत्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥",
      "iast": "janma karma ca me divyamevaṃ yo vetti tattvataḥ |\ntyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna ||"
    },
    {
      "id": "4.10",
      "chapter": 4,
      "verse": 10,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।\nबहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥",
      "iast": "vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ |\nbahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.11",
      "chapter": 4,
      "verse": 11,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।\nमम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥",
      "iast": "ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham |\nmama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.12",
      "chapter": 4,
      "verse": 12,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।\nक्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥",
      "iast": "kāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ |\nkṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā ||"
    },
    {
      "id": "4.13",
      "chapter": 4,
      "verse": 13,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।\nतस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥",
      "iast": "cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |\ntasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||"
    },
    {
      "id": "4.14",
      "chapter": 4,
      "verse": 14,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।\nइति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥",
      "iast": "na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā |\niti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate ||"
    },
    {
      "id": "4.15",
      "chapter": 4,
      "verse": 15,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।\nकुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥",
      "iast": "evaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ |\nkuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam ||"
    },
    {
      "id": "4.16",
      "chapter": 4,
      "verse": 16,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।\nतत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥",
      "iast": "kiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ |\ntatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||"
    },
    {
      "id": "4.17",
      "chapter": 4,
      "verse": 17,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।\nअकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥",
      "iast": "karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ |\nakarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.18",
      "chapter": 4,
      "verse": 18,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।\nस बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥",
      "iast": "karmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ |\nsa buddhimān manuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||"
    },
    {
      "id": "4.19",
      "chapter": 4,
      "verse": 19,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।\nज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥",
      "iast": "yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ |\njñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.20",
      "chapter": 4,
      "verse": 20,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।\nकर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥",
      "iast": "tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ |\nkarmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.21",
      "chapter": 4,
      "verse": 21,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।\nशारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥",
      "iast": "nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ |\nśārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||"
    },
    {
      "id": "4.22",
      "chapter": 4,
      "verse": 22,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।\nसमः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥",
      "iast": "yadṛcchālābhasantuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ |\nsamaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate ||"
    },
    {
      "id": "4.23",
      "chapter": 4,
      "verse": 23,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।\nयज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥",
      "iast": "gatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ |\nyajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate ||"
    },
    {
      "id": "4.24",
      "chapter": 4,
      "verse": 24,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।\nब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥",
      "iast": "brahmārpaṇaṃ brahmahavirbrahmāgnau brahmaṇā hutam |\nbrahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā ||"
    },
    {
      "id": "4.25",
      "chapter": 4,
      "verse": 25,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।\nब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥",
      "iast": "daivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate |\nbrahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati ||"
    },
    {
      "id": "4.26",
      "chapter": 4,
      "verse": 26,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।\nशब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥",
      "iast": "śrotrādīnīndriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati |\nśabdādīnviṣayānanya indriyāgniṣu juhvati ||"
    },
    {
      "id": "4.27",
      "chapter": 4,
      "verse": 27,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।\nआत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥",
      "iast": "sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare |\nātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite ||"
    },
    {
      "id": "4.28",
      "chapter": 4,
      "verse": 28,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।\nस्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥",
      "iast": "dravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare |\nsvādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.29",
      "chapter": 4,
      "verse": 29,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे ।\nप्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥",
      "iast": "apāne juhvati prāṇa prāṇe'pānaṃ tathā'pare |\nprāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.30",
      "chapter": 4,
      "verse": 30,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।\nसर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥",
      "iast": "apare niyatāhārāḥ prāṇānprāṇeṣu juhvati |\nsarve'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.31",
      "chapter": 4,
      "verse": 31,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।\nनायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥",
      "iast": "yajñaśiṣṭāmṛtabhujo yānti brahma sanātanam |\nnāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama ||"
    },
    {
      "id": "4.32",
      "chapter": 4,
      "verse": 32,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।\nकर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥",
      "iast": "evaṃ bahuvidhā yajñā vitatā brahmaṇo mukhe |\nkarmajānviddhi tānsarvānevaṃ jñātvā vimokṣyase ||"
    },
    {
      "id": "4.33",
      "chapter": 4,
      "verse": 33,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।\nसर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥",
      "iast": "śreyāndravyamayādyajñājjñānayajñaḥ parantapa |\nsarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate ||"
    },
    {
      "id": "4.34",
      "chapter": 4,
      "verse": 34,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।\nउपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥",
      "iast": "tadviddhi praṇipātena paripraśnena sevayā |\nupadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.35",
      "chapter": 4,
      "verse": 35,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव ।\nयेन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥",
      "iast": "yajjñātvā na punarmohamevaṃ yāsyasi pāṇḍava |\nyena bhūtānyaśeṣeṇa drakṣyasyātmanyatho mayi ||"
    },
    {
      "id": "4.36",
      "chapter": 4,
      "verse": 36,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।\nसर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥",
      "iast": "api cedasi pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ |\nsarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyasi ||"
    },
    {
      "id": "4.37",
      "chapter": 4,
      "verse": 37,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।\nज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥",
      "iast": "yathaidhāṃsi samiddho'gnirbhasmasātkurute'rjuna |\njñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurute tathā ||"
    },
    {
      "id": "4.38",
      "chapter": 4,
      "verse": 38,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ।\nतत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥",
      "iast": "na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate |\ntatsvayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati ||"
    },
    {
      "id": "4.39",
      "chapter": 4,
      "verse": 39,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।\nज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥",
      "iast": "śraddhāvām̐llabhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyatendriyaḥ |\njñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati ||"
    },
    {
      "id": "4.40",
      "chapter": 4,
      "verse": 40,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति ।\nनायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥",
      "iast": "ajñaścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati |\nnāyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "4.41",
      "chapter": 4,
      "verse": 41,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् ।\nआत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥",
      "iast": "yogasaṃnyastakarmāṇaṃ jñānasaṃchinnasaṃśayam |\nātmavantaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya ||"
    },
    {
      "id": "4.42",
      "chapter": 4,
      "verse": 42,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः ।\nछित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥",
      "iast": "tasmādajñānasaṃbhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinā''tmanaḥ |\nchittvainaṃ saṃśayaṃ yogamātiṣṭhottiṣṭha bhārata ||"
    }
  ]
}