{
  "chapter": 6,
  "verses": [
    {
      "id": "6.1",
      "chapter": 6,
      "verse": 1,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।\nस संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥",
      "iast": "anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |\nsa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.2",
      "chapter": 6,
      "verse": 2,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।\nन ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥",
      "iast": "yaṃ saṃnyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |\nna hyasaṃnyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana ||"
    },
    {
      "id": "6.3",
      "chapter": 6,
      "verse": 3,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।\nयोगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥",
      "iast": "ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |\nyogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ||"
    },
    {
      "id": "6.4",
      "chapter": 6,
      "verse": 4,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।\nसर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥",
      "iast": "yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |\nsarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhastadocyate ||"
    },
    {
      "id": "6.5",
      "chapter": 6,
      "verse": 5,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।\nआत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥",
      "iast": "uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet |\nātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.6",
      "chapter": 6,
      "verse": 6,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।\nअनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥",
      "iast": "bandhurātmā''tmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |\nanātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||"
    },
    {
      "id": "6.7",
      "chapter": 6,
      "verse": 7,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।\nशीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥",
      "iast": "jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |\nśītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.8",
      "chapter": 6,
      "verse": 8,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।\nयुक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥",
      "iast": "jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |\nyukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.9",
      "chapter": 6,
      "verse": 9,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।\nसाधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥",
      "iast": "suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |\nsādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||"
    },
    {
      "id": "6.10",
      "chapter": 6,
      "verse": 10,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।\nएकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥",
      "iast": "yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ |\nekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.11",
      "chapter": 6,
      "verse": 11,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।\nनात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥",
      "iast": "śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |\nnātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ||"
    },
    {
      "id": "6.12",
      "chapter": 6,
      "verse": 12,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।\nउपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥",
      "iast": "tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |\nupaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye ||"
    },
    {
      "id": "6.13",
      "chapter": 6,
      "verse": 13,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।\nसंप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥",
      "iast": "samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |\nsaṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||"
    },
    {
      "id": "6.14",
      "chapter": 6,
      "verse": 14,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।\nमनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥",
      "iast": "praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ |\nmanaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.15",
      "chapter": 6,
      "verse": 15,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।\nशान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥",
      "iast": "yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |\nśāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ||"
    },
    {
      "id": "6.16",
      "chapter": 6,
      "verse": 16,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।\nन चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥",
      "iast": "nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |\nna cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||"
    },
    {
      "id": "6.17",
      "chapter": 6,
      "verse": 17,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।\nयुक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥",
      "iast": "yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |\nyuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||"
    },
    {
      "id": "6.18",
      "chapter": 6,
      "verse": 18,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।\nनिःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥",
      "iast": "yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate |\nniḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā ||"
    },
    {
      "id": "6.19",
      "chapter": 6,
      "verse": 19,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।\nयोगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥",
      "iast": "yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |\nyogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.20",
      "chapter": 6,
      "verse": 20,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।\nयत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥",
      "iast": "yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |\nyatra caivātmanā''tmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ||"
    },
    {
      "id": "6.21",
      "chapter": 6,
      "verse": 21,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।\nवेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥",
      "iast": "sukhamātyantikaṃ yattadbuddhigrāhyamatīndriyam |\nvetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.22",
      "chapter": 6,
      "verse": 22,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।\nयस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥",
      "iast": "yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |\nyasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||"
    },
    {
      "id": "6.23",
      "chapter": 6,
      "verse": 23,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।\nस निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥",
      "iast": "taṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasaṃjñitam |\nsa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā ||"
    },
    {
      "id": "6.24",
      "chapter": 6,
      "verse": 24,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।\nमनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥",
      "iast": "saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ |\nmanasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.25",
      "chapter": 6,
      "verse": 25,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।\nआत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥",
      "iast": "śanaiḥ śanairuparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā |\nātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ||"
    },
    {
      "id": "6.26",
      "chapter": 6,
      "verse": 26,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।\nततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥",
      "iast": "yato yato niścarati manaścañcalamasthiram |\ntatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet ||"
    },
    {
      "id": "6.27",
      "chapter": 6,
      "verse": 27,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।\nउपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥",
      "iast": "praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |\nupaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ||"
    },
    {
      "id": "6.28",
      "chapter": 6,
      "verse": 28,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।\nसुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥",
      "iast": "yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |\nsukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute ||"
    },
    {
      "id": "6.29",
      "chapter": 6,
      "verse": 29,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।\nईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥",
      "iast": "sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |\nīkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.30",
      "chapter": 6,
      "verse": 30,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।\nतस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥",
      "iast": "yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |\ntasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||"
    },
    {
      "id": "6.31",
      "chapter": 6,
      "verse": 31,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।\nसर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥",
      "iast": "sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ |\nsarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate ||"
    },
    {
      "id": "6.32",
      "chapter": 6,
      "verse": 32,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।\nसुखं वा यदि वा दुःखं सः योगी परमो मतः ॥",
      "iast": "ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna |\nsukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ saḥ yogī paramo mataḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.33",
      "chapter": 6,
      "verse": 33,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।\nएतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥",
      "iast": "yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |\netasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvāt sthitiṃ sthirām ||"
    },
    {
      "id": "6.34",
      "chapter": 6,
      "verse": 34,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।\nतस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥",
      "iast": "cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham |\ntasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram ||"
    },
    {
      "id": "6.35",
      "chapter": 6,
      "verse": 35,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं ।\nअभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥",
      "iast": "asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calaṃ |\nabhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||"
    },
    {
      "id": "6.36",
      "chapter": 6,
      "verse": 36,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।\nवश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥",
      "iast": "asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ |\nvaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ ||"
    },
    {
      "id": "6.37",
      "chapter": 6,
      "verse": 37,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।\nअप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥",
      "iast": "ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ |\naprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati ||"
    },
    {
      "id": "6.38",
      "chapter": 6,
      "verse": 38,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।\nअप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥",
      "iast": "kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati |\napratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ||"
    },
    {
      "id": "6.39",
      "chapter": 6,
      "verse": 39,
      "speaker": "arjuna",
      "sanskrit": "एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।\nत्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥",
      "iast": "etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |\ntvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate ||"
    },
    {
      "id": "6.40",
      "chapter": 6,
      "verse": 40,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।\nनहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥",
      "iast": "pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate |\nnahi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati ||"
    },
    {
      "id": "6.41",
      "chapter": 6,
      "verse": 41,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।\nशुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥",
      "iast": "prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |\nśucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate ||"
    },
    {
      "id": "6.42",
      "chapter": 6,
      "verse": 42,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।\nएतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥",
      "iast": "athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām |\netaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam ||"
    },
    {
      "id": "6.43",
      "chapter": 6,
      "verse": 43,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।\nयतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥",
      "iast": "tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam |\nyatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana ||"
    },
    {
      "id": "6.44",
      "chapter": 6,
      "verse": 44,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।\nजिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥",
      "iast": "pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ |\njijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate ||"
    },
    {
      "id": "6.45",
      "chapter": 6,
      "verse": 45,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।\nअनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥",
      "iast": "prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |\nanekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim ||"
    },
    {
      "id": "6.46",
      "chapter": 6,
      "verse": 46,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।\nकर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥",
      "iast": "tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ |\nkarmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna ||"
    },
    {
      "id": "6.47",
      "chapter": 6,
      "verse": 47,
      "speaker": "krishna",
      "sanskrit": "योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।\nश्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥",
      "iast": "yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |\nśraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ ||"
    }
  ]
}