{
  "chapter": 12,
  "lang": "ta",
  "verses": [
    {
      "id": "12.1",
      "translation": "இவ்வாறு எப்போதும் உறுதியாக இணைந்திருந்து உன்னை வழிபடும் பக்தர்களும், அழிவற்றதும் வெளிப்படாததுமானதை வழிபடுபவர்களும் — இவர்களில் யோகத்தை மிகச் சிறப்பாக அறிந்தவர்கள் யார்?",
      "explanation": "அத்தியாயம் 11-இல் விஸ்வரூப தரிசனத்தைக் கண்ட பிறகு, அர்ஜுனன் கிருஷ்ணரிடம் கேட்கிறான்: கிருஷ்ணரைத் தனிப்பட்ட இறைவனாக வழிபடும் பக்தர்கள், அல்லது அழிவற்ற (அக்ஷரம்), வெளிப்படாத (அவ்யக்தம்) பரம்பொருளைத் தியானிப்பவர்கள் — இவர்களில் யோகத்தில் (ஆன்மிகப் பயிற்சியில்) சிறந்தவர் யார்? இந்தக் கேள்வி அடுத்த ஸ்லோகங்களில் வரும் கிருஷ்ணரின் பதிலுக்கு அடித்தளமாகிறது. இரு வழிகளையும் மதிப்பிடுவதில் மரபுகள் வேறுபடுகின்றன: பக்தி மரபுகள் தனிப்பட்ட வடிவத்தை வலியுறுத்துகின்றன, அத்வைத மரபுகள் பெரும்பாலும் வடிவமற்ற பிரஹ்மத்தை வலியுறுத்துகின்றன."
    },
    {
      "id": "12.2",
      "translation": "என்னிடம் மனத்தை நிலைநிறுத்தி, எப்போதும் உறுதியுடன் இணைந்து, உயர்ந்த நம்பிக்கையுடன் என்னை வழிபடுகிறவர்கள் எவர்களோ, அவர்களே யோகத்தில் மிகச் சிறந்தவர்கள் என்று நான் கருதுகிறேன்.",
      "explanation": "தனிப்பட்ட வடிவில் கிருஷ்ணரை வழிபடுவோரா, வெளிப்படாத பிரம்மத்தை வழிபடுவோரா யோகத்தில் சிறந்தவர்கள் என்று அர்ஜுனன் இப்போதுதான் கேட்டான். கிருஷ்ணர் முதலில், தம்மிடம் மனத்தை ஆழ்த்தி, நித்தியமான உறுதியுடனும் (நித்யயுக்த) ஆழ்ந்த நம்பிக்கையுடனும் (ஸ்ரத்தா) வழிபடுபவர்களையே மிகச் சிறந்தவர்கள் என்கிறார். இதற்கும் அடுத்து வரும் வெளிப்படாத வழிக்கும் உள்ள உறவை மரபுகள் வேறுவிதமாக விளக்குகின்றன: பக்தி மரபுகள் இதை தெளிவான முன்னுரிமையாகக் காண்கின்றன; அத்வைத விளக்கங்கள் இரு வழிகளும் ஒரே இலக்கை அடைவதாகக் கொள்கின்றன."
    },
    {
      "id": "12.3",
      "translation": "ஆனால் அழிவற்றதும், வரையறுத்துச் சொல்ல முடியாததும், வெளிப்படாததும், எங்கும் நிறைந்ததும், சிந்தனைக்கு எட்டாததும், மாறாததும், அசையாததும், நிலையானதுமான பரம்பொருளை வழிபடுபவர்கள்…",
      "explanation": "தனிப்பட்ட வடிவில் உள்ள கிருஷ்ணரை வழிபடுபவர்களா, உருவமற்ற பரம்பொருளை நாடுபவர்களா யோகத்தில் (ஆன்மிகப் பயிற்சியில்) சிறந்தவர்கள் என்று அர்ஜுனன் கேட்டிருந்தான். நம்பிக்கையுடன் தன்னில் மனத்தை நிலைநிறுத்துபவர்களை கிருஷ்ணர் புகழ்ந்த பிறகு, இங்கே மற்றொரு வழியை விவரிக்கிறார்: சொல், உருவம், சிந்தனை ஆகியவற்றைக் கடந்த அழிவற்ற அக்ஷரத்தின் மீதான தியானம். வாக்கியம் அடுத்த ஸ்லோகத்திலும் தொடர்கிறது, அங்கே இந்த வழி எங்கே கொண்டு சேர்க்கும் என்பது சொல்லப்படுகிறது. இரு வழிகளின் மதிப்பைப் பற்றி மரபுகள் வேறுபடுகின்றன: அத்வைத விளக்கங்கள் இதை உயர்ந்த ஞானமாகக் கருதுகின்றன; பக்தி மரபு விளக்கங்கள் இது பின்பற்றக் கடினமானது என்று கிருஷ்ணர் கூறுவதை வலியுறுத்துகின்றன."
    },
    {
      "id": "12.4",
      "translation": "புலன்களின் கூட்டம் முழுவதையும் நன்கு அடக்கி, எங்கும் எல்லாரிடமும் சமநோக்கு கொண்டு, எல்லா உயிர்களின் நலனில் மகிழ்பவர்கள், அவர்களும் என்னையே அடைகிறார்கள்.",
      "explanation": "தனிப்பட்ட வடிவில் உள்ள கிருஷ்ணரை வழிபடும் பக்தர்களா, அழிவற்ற வெளிப்படாத பிரம்மத்தைத் தியானிப்பவர்களா யோகத்தில் சிறந்தவர்கள் என்ற அர்ஜுனனின் கேள்விக்கு கிருஷ்ணர் இங்கே பதிலளிக்கிறார்; முந்தைய ஸ்லோகத்தில் தொடங்கிய வாக்கியம் இங்கே முடிகிறது. புலன்களை (இந்திரியம்) அடக்கி, எல்லாரையும் சமமாகப் பார்த்து (சமபுத்தி), அனைவரின் நன்மையில் மகிழும் அவர்களும் தம்மையே அடைகிறார்கள் என்று அவர் கூறுகிறார். இதை சில மரபுகள் வெளிப்படாத பாதையும் முழுமையாகச் செல்லுபடியாகும் என்பதற்கான உறுதிப்பாடாகக் காண்கின்றன; வேறு சில மரபுகள் அடுத்த ஸ்லோகம் கூறுவது போல அது கடினமான பாதை என்பதை வலியுறுத்துகின்றன."
    },
    {
      "id": "12.5",
      "translation": "வெளிப்படாத ஒன்றில் மனம் பற்றியவர்களுக்குச் சிரமம் மிகவும் அதிகம்; ஏனெனில் உடல் கொண்டவர்கள் வெளிப்படாத அந்த இலக்கை அடைவது துன்பத்தோடுதான்.",
      "explanation": "தனிப்பட்ட வடிவில் தன்னை வழிபடுபவர்களா, அழிவற்ற வெளிப்படாத (அவ்யக்தம்) பிரம்மத்தை வழிபடுபவர்களா, யார் சிறந்த நிலையில் உள்ளவர்கள் என்ற அர்ஜுனனின் கேள்விக்கு கிருஷ்ணர் பதில் கூறுகிறார். உடல் கொண்டவர்கள் (தேஹவத்) உடலோடும் புலன்களோடும் பிணைந்திருப்பதால், வடிவமற்ற ஒன்றில் மனத்தை நிலைநிறுத்துவது மிகக் கடினம்; ஆகவே இரண்டாவது பாதை கடினமானது என்கிறார். பக்தி மரபு உரைகள் இதைத் தனிப்பட்ட இறைவனிடம் கொள்ளும் பக்திக்கு ஆதரவாகக் காண்கின்றன; அத்வைத உரைகள் இதை அந்தப் பாதையின் மதிப்பைக் குறைப்பதாக அல்ல, அதன் கடினத்தன்மையை ஒப்புக்கொள்வதாகக் காண்கின்றன."
    },
    {
      "id": "12.6",
      "translation": "ஆனால் எவர்கள் தம் எல்லாச் செயல்களையும் எனக்கே அர்ப்பணித்து, என்னையே உயர்ந்த இலக்காகக் கொண்டு, வேறொன்றிலும் சேராத யோகத்தினால் என்னையே தியானித்து வழிபடுகிறார்களோ…",
      "explanation": "தனிப்பட்ட இறைவனை வழிபடுவோரா, வெளிப்படாத பரம்பொருளை நாடுவோரா யோகத்தில் சிறந்தவர்கள் என்ற அர்ஜுனனின் கேள்விக்கு கிருஷ்ணர் தொடர்ந்து பதிலளிக்கிறார். இந்த ஸ்லோகம் முதல் வகையினரை மீண்டும் விவரிக்கிறது: தம் செயல்களை (கர்மம்) எல்லாம் அவருக்கு அர்ப்பணித்து, அவரையே உயர்ந்த இலக்காகக் கருதி, வேறு எதிலும் மனம் செல்லாத ஒருமுகமான யோகத்தால் அவரைத் தியானிப்பவர்கள். இந்த வாக்கியம் அடுத்த ஸ்லோகத்திலும் தொடர்ந்து, அதன் பலனைக் கூறுகிறது."
    },
    {
      "id": "12.7",
      "translation": "பார்த்தா, என்னிடம் மனத்தை முழுமையாக ஈடுபடுத்தியவர்களை, மரணமும் சம்சாரமும் நிறைந்த கடலிலிருந்து நான் விரைவிலேயே கரையேற்றுபவனாகிறேன்.",
      "explanation": "கிருஷ்ணர் அர்ஜுனனிடம், முந்தைய ஸ்லோகத்தில் கூறியபடி தம்மிடம் அனைத்துச் செயல்களையும் அர்ப்பணித்து, வேறு எதிலும் மனம் செல்லாத யோகத்தால் தம்மைத் தியானிக்கும் பக்தர்களைப் பற்றிப் பேசுகிறார். மீண்டும் மீண்டும் பிறந்து இறக்கும் சுழற்சியாகிய சம்சாரம், ஒரு கடலாக உருவகிக்கப்படுகிறது; அதிலிருந்து தாமே விரைவில் அவர்களைக் காப்பாற்றுவதாக வாக்களிக்கிறார். பக்தி மரபுகள் காப்பாற்றுபவராக அவரது அருளை வலியுறுத்துகின்றன; அத்வைத விளக்கங்கள் இந்தக் காப்பாற்றலை விடுதலை தரும் ஞானத்தின் உதயமாகக் கொள்கின்றன."
    },
    {
      "id": "12.8",
      "translation": "உன் மனத்தை என்னிடமே நிலைநிறுத்து; உன் புத்தியை என்னிடமே செலுத்து. இதற்குப் பிறகு நீ என்னிலேயே வாழ்வாய்; இதில் சந்தேகம் இல்லை.",
      "explanation": "கிருஷ்ணர் அர்ஜுனனிடம், தம்மை உயர்ந்த தனிமுதல் தெய்வமாகக் கொண்டு செய்யும் பக்தியைப் பற்றிப் பேசுகிறார். சிந்தித்துத் தடுமாறும் மனம் (மனஸ்), முடிவு செய்யும் புத்தி ஆகிய இரண்டையும் தம்மிடம் வைக்கச் சொல்கிறார். அப்போது அர்ஜுனன் கிருஷ்ணரிடமே வாழ்வான் என்பது வாக்குறுதி. இது தனிமுதல் இறைவனுடன் இணைவதா, ஆழ்ந்த ஒருமையா என்பதில் மரபுகள் வேறுபடுகின்றன; இந்த ஸ்லோகம் அதைத் தீர்மானிக்கவில்லை."
    },
    {
      "id": "12.9",
      "translation": "ஆனால் உன் மனத்தை என்னிடம் உறுதியாக நிலைநிறுத்த உன்னால் முடியாவிட்டால், தனஞ்சயனே, பயிற்சி யோகத்தின் மூலம் என்னை அடைய விரும்பு.",
      "explanation": "முந்தைய ஸ்லோகத்தில் கிருஷ்ணர் அர்ஜுனனிடம் மனத்தையும் புத்தியையும் முழுமையாகத் தன்னிடம் வைக்கச் சொன்னார். அது கடினமாகத் தோன்றுவோருக்கு இங்கே எளிய படியை அவர் சொல்கிறார்: அலையும் மனத்தை மீண்டும் மீண்டும் தன்னிடம் கொண்டுவரும் தொடர் பயிற்சி (அப்யாஸ யோகம்). இந்தப் பயிற்சி தியானமா, பக்தியுடன் நினைவு கூர்வதா, இரண்டின் கலவையா என்பதில் உரையாசிரியர்கள் வேறுபடுகிறார்கள்; ஆனால் இது படிப்படியான பாதை என்பதில் அனைவரும் ஒத்துள்ளனர்."
    },
    {
      "id": "12.10",
      "translation": "பயிற்சியிலும் உன்னால் இயலாவிட்டால், எனக்காகச் செய்யும் செயல்களையே உயர்ந்த இலக்காகக் கொள். எனக்காகவே செயல்களைச் செய்தாலும் நீ சித்தியை அடைவாய்.",
      "explanation": "சிறந்த பாதை பற்றிய அர்ஜுனனின் கேள்விக்கு கிருஷ்ணர் தொடர்ந்து பதிலளிக்கிறார். மனத்தைத் தம்மிடம் நிலைநிறுத்தும் பயிற்சி (அப்யாசம்) கூட இயலாவிட்டால், அர்ஜுனன் தன் செயல்களை (கர்மம்) கிருஷ்ணருக்காகவே, அவருக்கு அர்ப்பணித்துச் செய்ய வேண்டும் என்கிறார். இந்த அர்ப்பணச் செயல் சித்திக்கு, அதாவது ஆன்மிக நிறைவுக்கு, வழிவகுக்கும் என்கிறார். இதை இறைவழிபாடும் சேவையும் என்று சில மரபுகளும், ஞானத்துக்காக மனத்தைத் தூய்மைப்படுத்தும் வழி என்று சில மரபுகளும் விளக்குகின்றன; சொற்கள் இரண்டுக்கும் இடமளிக்கின்றன."
    },
    {
      "id": "12.11",
      "translation": "இதையும் செய்ய உன்னால் இயலாவிட்டால், என்னுடைய யோகத்தைச் சரணடைந்து, மனத்தை அடக்கியவனாக எல்லாச் செயல்களின் பலனையும் துறந்துவிடு.",
      "explanation": "முந்தைய வழிகள் கடினமாக இருப்பவர்களுக்காக கிருஷ்ணர் அர்ஜுனனுக்கு படிப்படியான வழிகளைக் கூறுகிறார். இங்கே செயலைச் செய், ஆனால் செயலின் பலனைத் துற (கர்மபலத்தியாகம்); மனத்தை அடக்கியவனாக (யதாத்மன்) அவருடைய யோகத்தில், அதாவது உறுதியான பக்தியிலும் ஒழுக்கத்திலும், நிலைத்திரு என்கிறார். இதை சிலர் இறைவனிடம் பக்தியுடன் சரணடைதல் என்றும், சிலர் செயலில் பற்றின்மை என்ற பயிற்சி என்றும் விளக்குகின்றனர்."
    },
    {
      "id": "12.12",
      "translation": "பயிற்சியை விட ஞானம் சிறந்தது; ஞானத்தை விட தியானம் உயர்ந்தது; தியானத்தை விட கர்மபலத் துறவு உயர்ந்தது; அத்துறவிலிருந்து உடனே அமைதி உண்டாகிறது.",
      "explanation": "முந்தைய வழிகள் இயலாவிட்டால் கர்மங்களின் பலனைத் துறக்குமாறு கிருஷ்ணர் அர்ஜுனனுக்குக் கூறியதன் தொடர்ச்சி இது. இங்கே அவர் பயிற்சி (அப்யாசம்), ஞானம், தியானம், கர்மபலத் துறவு ஆகியவற்றை வரிசைப்படுத்துகிறார்; கடைசியதிலிருந்து அமைதி (சாந்தி) தொடர்கிறது. உரையாசிரியர்கள் வேறுபடுகின்றனர்: சிலர் இதை உண்மையான படிநிலை என்கின்றனர்; வேறு சிலர் பலத்துறவை நோக்கி ஊக்குவிக்கும் புகழ்ச்சி என்று கருதுகின்றனர்."
    },
    {
      "id": "12.13",
      "translation": "எந்த உயிரையும் வெறுக்காதவன், நட்புடையவன், கருணை உடையவன், “எனது” என்ற உணர்வும் அகங்காரமும் அற்றவன், துன்பத்திலும் இன்பத்திலும் சமநிலை உடையவன், பொறுமையுடையவன்…",
      "explanation": "அர்ஜுனன் கேட்ட கேள்விக்குப் பதிலாக, தமக்குப் பிரியமான பக்தனின் இயல்புகளை கிருஷ்ணர் இங்கே கூறத் தொடங்குகிறார். வெறுப்பு (த்வேஷம்) இல்லாமை, நட்பு, கருணை, உடைமை உணர்வு (மமதா) மற்றும் அகங்காரத்திலிருந்து விடுதலை, இன்ப துன்பத்தில் சமநிலை, பொறுமை ஆகிய உள்ளத்தின் பண்புகள் இதில் சொல்லப்படுகின்றன. இந்த வாக்கியம் அடுத்த ஸ்லோகத்திலும் தொடர்கிறது."
    },
    {
      "id": "12.14",
      "translation": "எப்போதும் மனநிறைவுடன், தன்னைக் கட்டுப்படுத்தியவனாக, உறுதியான தீர்மானம் கொண்டவனாக, மனத்தையும் புத்தியையும் எனக்கே அர்ப்பணித்த யோகி — என்னிடம் பக்தி கொண்ட அவன் எனக்குப் பிரியமானவன்.",
      "explanation": "தாம் அன்பு செய்யும் பக்தனின் குணங்களை கிருஷ்ணர் தொடர்ந்து விவரிக்கிறார்; இது யார் சிறந்தவன் என்ற அர்ஜுனனின் கேள்விக்கான பதில். இங்கே அந்த பக்தன் மனநிறைவு (சந்தோஷம்) உடையவன், தன்னடக்கம் கொண்டவன், உறுதியான தீர்மானம் உடையவன்; மனத்தையும் புத்தியையும் கிருஷ்ணரிடம் அர்ப்பணித்தவன். “யோகி” என்பதை சில மரபுகள் பக்தியுடையவன் என்றும், வேறு சில ஞானம் அல்லது தியானம் உடையவன் என்றும் பொருள் கொள்கின்றன."
    },
    {
      "id": "12.15",
      "translation": "யாரால் உலகம் கலங்குவதில்லையோ, உலகத்தாலும் யார் கலங்குவதில்லையோ, மகிழ்ச்சிப் பெருக்கு, பொறுக்காமை, அச்சம், பதற்றம் ஆகியவற்றிலிருந்து யார் விடுபட்டவனோ, அவனே எனக்குப் பிரியமானவன்.",
      "explanation": "தமக்குப் பிரியமான பக்தனைப் பற்றிய விவரிப்பைக் கிருஷ்ணர் தொடர்கிறார். இத்தகையவன் பிறருக்குத் துன்பம் தருவதில்லை, பிறரால் அவன் அசைந்துவிடுவதுமில்லை. மகிழ்ச்சிப் பெருக்கு (ஹர்ஷம்), மனக்கசப்பு அல்லது பொறுக்காமை (அமர்ஷம்), அச்சம் (பயம்), பதற்றம் (உத்வேகம்) ஆகிய உணர்ச்சி அலைகளிலிருந்தும் அவன் விடுபட்டவன். உலகத்துடனான உறவில் உள்ள அமைதியான உள்நிலையை இந்த ஸ்லோகம் காட்டுகிறது."
    },
    {
      "id": "12.16",
      "translation": "எதிர்பார்ப்பு இல்லாதவன், தூய்மையானவன், திறமையானவன், பற்றற்ற நடுநிலையாளன், துன்பம் நீங்கியவன், எல்லா முயற்சிகளையும் துறந்தவன் — என் பக்தனான அத்தகையவன் எனக்குப் பிரியமானவன்.",
      "explanation": "கிருஷ்ணர் தமக்கு மிகப் பிரியமான பக்தனின் இயல்புகளைத் தொடர்ந்து கூறுகிறார். அவன் செயல்களின் பலனை எதிர்பார்ப்பதில்லை (அனபேக்ஷ), உள்ளும் புறமும் தூய்மையானவன், திறமையுள்ளவன், சமநிலை உடையவன் (உதாசீனன்), மனக்கலக்கம் இல்லாதவன். “எல்லா முயற்சிகளையும் துறத்தல்” (சர்வாரம்ப-பரித்யாகம்) என்பதைச் சிலர் சுயநல நோக்குள்ள திட்டங்களைத் துறத்தல் என்றும், வேறு சிலர் செயல்புரிந்தாலும் “நானே செய்பவன்” என்ற உணர்வைத் துறத்தல் என்றும் விளக்குகின்றனர்."
    },
    {
      "id": "12.17",
      "translation": "எவன் மகிழ்வதுமில்லை, வெறுப்பதுமில்லை, துயரப்படுவதுமில்லை, ஆசைப்படுவதுமில்லை, நன்மை தீமை இரண்டையும் துறந்தவனாகவும் பக்தி நிறைந்தவனாகவும் இருக்கிறானோ, அவன் எனக்குப் பிரியமானவன்.",
      "explanation": "அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் அர்ஜுனன் கேட்ட கேள்விக்கு விடையாக, தமக்குப் பிரியமான பக்தனை கிருஷ்ணர் தொடர்ந்து விவரிக்கிறார். அத்தகையவன் மகிழ்ச்சி (ஹர்ஷம்), வெறுப்பு (த்வேஷம்), துயரம் (சோகம்), ஆசை (காங்க்ஷை) ஆகியவற்றின் நடுவிலும் நிலையாக இருக்கிறான். “நன்மை தீமையைத் துறத்தல்” (சுபாசுபம்) என்பதை, நல்லதைச் செய்வதை விடுவதாக அல்லாமல், இனிய அல்லது இனிமையற்ற நிகழ்வுகள், செயல்களின் பலன்களுக்குக் கட்டுப்படாமல் இருப்பதாகப் பலர் விளக்குகின்றனர்."
    },
    {
      "id": "12.18",
      "translation": "பகைவனிடமும் நண்பனிடமும் சமமானவன், மதிப்பிலும் அவமானத்திலும் அவ்வாறே சமமானவன்; குளிரிலும் வெப்பத்திலும், இன்பத்திலும் துன்பத்திலும் சமமாக இருப்பவன், பற்றிலிருந்து விடுபட்டவன்…",
      "explanation": "கிருஷ்ணர் தமக்குப் பிரியமான பக்தனின் குணங்களைத் தொடர்ந்து கூறுகிறார். நண்பன்–பகைவன், மதிப்பு–அவமானம், குளிர்–வெப்பம், இன்பம்–துன்பம் போன்ற எதிர்மாறான நிலைகளிலும் மனம் சமநிலையில் இருப்பதை (சமத்துவம்) இங்கே வலியுறுத்துகிறார். இந்த உறுதியின் வேர், பற்றிலிருந்து (சங்கம்) விடுபடுதல்; அதாவது இனிமையானதைப் பற்றிக்கொள்ளாமலும் விரும்பாததை விலக்காமலும் இருப்பது. இந்த விவரிப்பு அடுத்த ஸ்லோகத்திலும் தொடர்கிறது."
    },
    {
      "id": "12.19",
      "translation": "நிந்தனையையும் புகழ்ச்சியையும் சமமாகக் கருதுபவன், மௌனம் காப்பவன், கிடைத்ததைக் கொண்டு திருப்தி அடைபவன், நிலையான வீடு இல்லாதவன், உறுதியான மனம் கொண்டவன், பக்தி நிறைந்தவன் — அத்தகைய மனிதன் எனக்குப் பிரியமானவன்.",
      "explanation": "கிருஷ்ணர் தமக்குப் பிரியமான பக்தனின் குணங்களை இங்கே தொடர்ந்து விவரிக்கிறார்; இது அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் அர்ஜுனன் கேட்ட கேள்விக்கான பதில். அத்தகையவன் நிந்தனையிலும் புகழிலும் சமநிலை காக்கிறான், குறைவாகப் பேசுகிறான் (மௌனி என்பது தியானத்தில் ஆழ்ந்தவன் என்றும் பொருள்படும்), கிடைத்ததில் திருப்தி கொள்கிறான். “நிலையான வீடு இல்லாதவன்” (அநிகேதன்) என்பதைச் சிலர் உண்மையில் வீடு துறந்த வாழ்க்கை என்றும், வேறு சிலர் எந்த வீட்டிலும் பொருளிலும் மனம் பற்றாமல் இருப்பது என்றும் விளக்குகின்றனர். இறுதியாக, இவை அனைத்தும் பக்தியில் நிறைவு பெறுகின்றன."
    },
    {
      "id": "12.20",
      "translation": "ஆனால் தர்மத்துடன் இயைந்த, அமுதம் போன்ற இந்த உபதேசத்தைச் சொல்லப்பட்டவாறே நம்பிக்கையுடன் பின்பற்றி, என்னையே உயர்ந்த இலக்காகக் கொள்ளும் பக்தர்கள் எனக்கு மிகவும் அன்பானவர்கள்.",
      "explanation": "முந்தைய ஸ்லோகங்களில் தொடங்கிய சிறந்த பக்தனின் வருணனையை கிருஷ்ணர் இங்கு நிறைவு செய்கிறார். இந்த உபதேசம் பிறப்பிறப்பிலிருந்து விடுதலை தருவதால் அதை “அமுதம்” (அம்ருதம்) என்கிறார்; அது தர்மத்துக்கு ஏற்றது, அதாவது நிலைநிறுத்தும் நேரிய வாழ்க்கை முறை. நம்பிக்கையுடன் (ஸ்ரத்தை) இதைப் பின்பற்றி, கிருஷ்ணரையே உயர்ந்த இலக்காகக் கொள்பவர்கள் அவருக்கு மிகவும் பிரியமானவர்கள். “இந்த உபதேசம்” என்பது 13–19 ஸ்லோகங்களின் குணப் பட்டியல் என்று சிலரும், அத்தியாயம் முழுவதன் பக்திமார்க்கம் என்று சிலரும் விளக்குகின்றனர்."
    }
  ]
}