Bhagavad Gita

Chapters

↑ ↓ move ← → switch column F favorite U read/unread L listen

Chapter 6
1 अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ 2 यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव yaṃ saṃnyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava 3 आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate 4 यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate 5 उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet 6 बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः bandhurātmā''tmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ 7 जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ 8 ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ 9 सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu 10 योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ 11 शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ 12 तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ 13 समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ 14 प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ 15 युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī niyatamānasaḥ 16 नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ 17 युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu 18 यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate 19 यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā 20 यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā 21 सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् sukhamātyantikaṃ yattadbuddhigrāhyamatīndriyam 22 यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ 23 तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् taṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasaṃjñitam 24 सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ 25 शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया śanaiḥ śanairuparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā 26 यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् yato yato niścarati manaścañcalamasthiram 27 प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam 28 युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ 29 सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani 30 यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati 31 सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ 32 आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna 33 योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana 34 चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham 35 असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calaṃ 36 असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ 37 अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ 38 कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati 39 एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ 40 पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate 41 प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ 42 अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām 43 तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam 44 पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ 45 प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ 46 तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ 47 योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā

Chapter 6, verse 5

Krishna

उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥

uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet |ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ ||

A person should lift himself up by his own self and not let himself sink. For the self alone is the friend of the self, and the self alone is the enemy of the self.

Explanation

Krishna is teaching Arjuna about the path of yoga (disciplined union of mind and self), and here stresses personal responsibility. The word for self (ātman) is used in two senses: the disciplined mind and effort that lifts one up, and the undisciplined mind that drags one down. Commentators differ on whether the "self" here is mainly the mind or the individual person, but all take the point to be that one's own inner effort decides whether one rises or falls.