Bhagavad Gita

Chapters

↑ ↓ move ← → switch column F favorite U read/unread L listen

Chapter 8
1 किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम kiṃ tadbrahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama 2 अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन adhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'sminmadhusūdana 3 अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate 4 अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam 5 अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram 6 यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram 7 तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca 8 अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā 9 कविं पुराणमनुशासितार kaviṃ purāṇamanuśāsitāra 10 प्रयाणकाले मनसाऽचलेन prayāṇakāle manasā'calena 11 यदक्षरं वेदविदो वदन्ति yadakṣaraṃ vedavido vadanti 12 सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca 13 ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran 14 अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ 15 मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam 16 आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन ābrahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna 17 सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥ 18 अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे avyaktādvyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame 19 भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate 20 परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः parastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ 21 अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim 22 पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā 23 यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ 24 अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam 25 धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam 26 शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate 27 नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन naite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścana 28 वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva

Chapter 8, verse 4

Krishna

अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ।अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥

adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam |adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara ||

The adhibhuta is the perishable nature of things, and the purusha is the adhidaivata. And here in this body, O best of embodied beings, I myself am the adhiyajna.

Explanation

Krishna is still answering Arjuna's questions from the start of the chapter, defining terms like adhibhuta (the realm of beings and matter), adhidaivata (the governing divine principle) and adhiyajna (the one presiding over sacrifice). Here he says the perishable nature of things (kṣara) is adhibhuta, the cosmic person (puruṣa) is adhidaivata, and he himself, present in the body, is adhiyajna. Commentators differ on whether the puruṣa is Hiraṇyagarbha, the sun's presiding being, or the Supreme itself, and on how Krishna's presence 'in the body' is understood.