ஆசை, வெறுப்பு, இன்பம், துன்பம், உடலெனும் தொகுப்பு, உணர்வு, உறுதி — இதுவே சுருக்கமாகக் கூறினால், மாற்றங்களுடன் கூடிய க்ஷேத்திரம்.
விளக்கம்
கிருஷ்ணர் இங்கே “க்ஷேத்திரம்” என்பதன் சுருக்கமான விளக்கத்தை முடிக்கிறார்; அது உடலும், அறிபவன் காணும் அனுபவம் அனைத்தும் ஆகும். முந்தைய ஸ்லோகத்தில் பூதங்கள், புலன்கள், மனம் ஆகியவற்றைக் கூறிய பின், உள்நிலைகளையும் சேர்க்கிறார்: ஆசை, வெறுப்பு, இன்பம், துன்பம், உடலெனும் தொகுப்பு (சங்காதம்), உணர்வு (சேதனா), உறுதி (திருதி). “மாற்றங்கள்” (விகாரம்) என்றால் இவை அனைத்தும் மாறக்கூடியவை என்பதாகும். சேதனா என்பது மனத்தின் செயலா அல்லது மனத்தில் தோன்றும் உணர்வின் பிரதிபலிப்பா என்பதில் மரபுகள் வேறுபடுகின்றன; ஆனால் அது அறிபவனுக்கல்ல, க்ஷேத்திரத்துக்கே உரியது என்பதில் அனைத்தும் ஒத்துள்ளன.