Bhagavad Gita

Chapters

↑ ↓ move ← → switch column F favorite U read/unread L listen

Chapter 2
1 तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् taṃ tathā kṛpayā'viṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam 2 कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam 3 क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate 4 कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana 5 गुरूनहत्वा हि महानुभावान् gurūnahatvā hi mahānubhāvān 6 न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो na caitadvidmaḥ kataranno garīyo 7 कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ 8 न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या na hi prapaśyāmi mamāpanudyā 9 एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa 10 तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata 11 अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase 12 न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ 13 देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā 14 मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ 15 यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha 16 नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ 17 अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam 18 अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ 19 य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam 20 न जायते म्रियते वा कदाचि na jāyate mriyate vā kadāci 21 वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam 22 वासांसि जीर्णानि यथा विहाय vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya 23 नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ 24 अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca 25 अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate 26 अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam 27 जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca 28 अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata 29 आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन āścaryavatpaśyati kaścidena 30 देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata 31 स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi 32 यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam 33 अथ चैत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि atha caittvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi 34 अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām 35 भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ 36 अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ 37 हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm 38 सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau 39 एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु eṣā te'bhihitā sāṃkhye buddhiryoge tvimāṃ śrṛṇu 40 नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate 41 व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana 42 यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ 43 कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām 44 भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām 45 त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna 46 यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake 47 कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana 48 योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya 49 दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya 50 बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte 51 कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ 52 यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati 53 श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā 54 स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava 55 प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān 56 दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ 57 यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham 58 यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ 59 विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ 60 यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ 61 तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ 62 ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate 63 क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ 64 रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran 65 प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate 66 नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā 67 इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate 68 तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ 69 या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī 70 आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ 71 विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ 72 एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati

Chapter 2, verse 15

Krishna

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||

The person whom these contacts do not torment, O best among men, who stays steady and even-minded in pain and pleasure, is fit for immortality.

Explanation

Krishna continues advising Arjuna, who is overwhelmed by grief. Having said that sensations of cold, heat, pleasure and pain come and go, he now says that a steady person (dhīra) who stays balanced through them becomes fit for immortality (amṛtatva). Commentators across traditions take this immortality to mean liberation (mokṣa), freedom from the cycle of birth and death, rather than simply living forever.